Net Brüt Maaş Hesaplama Aracı

Brüt maaş, iş sözleşmesinde yazan ve bordronun en üstünde duran rakamdır. Net maaş ise yasal kesintiler düşüldükten sonra hesabına geçen tutardır. Aradaki fark bir hesap hatası değil, dört ayrı kalemin toplamıdır: SGK işçi primi, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi.

Türkiye’de iş görüşmelerinin çoğu net üzerinden konuşulur, sözleşmelerin çoğu ise brüt yazılır. Bu yüzden aynı teklif iki taraf için iki farklı sayı anlamına gelebilir. Bir teklifi değerlendirirken hangi rakamın konuşulduğunu netleştirmek, sonradan yaşanacak sürprizin önüne geçer.

Önemli bir ayrıntı: net maaş yıl boyunca sabit değildir. Gelir vergisi kümülatif matrah üzerinden alındığı için, brütü sabit kalan bir çalışanın eline geçen para yıl ilerledikçe azalır. Bu yüzden “net maaşım kaç” sorusunun tek bir cevabı yoktur; on iki ayrı cevabı vardır.

SGK primleri “prime esas kazanç” üzerinden alınır; bu, brüt maaşın taban ile tavan arasına sıkıştırılmış hâlidir. Asgari ücretin altında bir brüt için primler yine asgari ücret üzerinden hesaplanır. Tavanı aşan yüksek maaşlarda ise tavanı aşan kısımdan prim kesilmez: bu yüzden çok yüksek maaşlarda net/brüt oranı yükselir.

Gelir vergisi matrahı brütün tamamı değildir. Önce SGK ve işsizlik payı düşülür, kalan tutar vergilendirilir. Damga vergisi ise bu indirimi tanımaz; brütün tamamı üzerinden alınır ve yıl boyunca değişmez.

Gelir vergisi aylık kazanca değil, yıl başından o aya kadar biriken toplam matraha bakar. Her ay, o ana kadarki birikime yeni matrah eklenir ve vergi bu toplamın hangi dilime denk geldiğine göre hesaplanır. Yılın ilk aylarında %15’lik dilimde olan bir çalışan, birikim büyüdükçe %20’ye, sonra %27’ye geçer.

Sonuç, bordroda çok tanıdık bir eğridir: brüt maaş hiç değişmediği hâlde net maaş yılın belirli bir ayında birkaç bin lira düşer, sonra bir kez daha düşer. Aylık maaşı yüksek olan bir çalışan üst dilimlere daha erken ulaşır; asgari ücretli ise yılın büyük bölümünü ilk dilimde geçirir.

Bu yüzden tek bir ayın netine bakarak yıllık geliri tahmin etmek yanıltıcıdır. Ocak ayının netini 12 ile çarpmak, gerçekte alacağın tutarı ciddi biçimde yüksek gösterir. Bu araçtaki ay ay tablo tam olarak bu farkı görünür kılmak için var: dilim atlayan ay vurgulanır ve dönem toplamı ayrıca yazılır.

Yıl ortasında işe başlayan biri için birikim sıfırdan başlar. Başlangıç ayını değiştirdiğinde hesap bunu dikkate alır; Ağustos’ta işe giren bir çalışan yılın kalanını büyük ihtimalle ilk dilimde geçirir.

2022’den bu yana her ücretlinin maaşının asgari ücrete denk gelen kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden muaftır. Uygulama bir muafiyet gibi değil, bir mahsup gibi işler: önce vergi normal şekilde hesaplanır, sonra asgari ücretli bir çalışanın o ay ödeyeceği vergi kadarı düşülür.

İstisna tutarı çalışanın maaşına göre değişmez; herkes için aynıdır ve asgari ücretin kendi kümülatif matrahına göre belirlenir. Asgari ücretli bir çalışan yılın sonuna doğru ikinci dilime geçtiği için, istisna tutarı da o aylarda bir miktar yükselir. Bu yüzden istisna sütunu tabloda yıl boyunca birebir sabit durmaz.

Aynı mantık damga vergisi için de geçerlidir: asgari ücrete isabet eden damga vergisi düşülür, kalan kısmı ödersin. Asgari ücretle çalışan biri için iki kesinti de sıfırlanır; net maaşı yalnızca SGK ve işsizlik primi belirler.

İşveren maliyeti brüt maaşın kendisi değildir. Brütün üzerine işverenin ödediği SGK primi ve işsizlik sigortası işveren payı eklenir. Yani net maaşı konuşurken aslında birbirinden hayli uzak üç sayıdan bahsediyoruz: çalışanın eline geçen tutar, sözleşmedeki brüt ve şirketin kasasından çıkan toplam.

Şartlarını sağlayan işverenler SGK priminde 5510 sayılı Kanun’un getirdiği prim indiriminden yararlanır. İndirimin kaç puan olduğu sabit değil: imalat sanayii için beş puan, imalat dışı işyerleri için yıldan yıla değişen daha küçük bir orandır. Hesap varsayılan olarak teşviksiz maliyeti gösterir; teşvik seçtiğinde oran o yılın mevzuatına göre uygulanır.

İşe alım tarafındaysan bu üç sayıyı birlikte görmek pazarlığı kolaylaştırır: adaya net konuşurken bütçeni brüt üzerinden değil toplam maliyet üzerinden kurmak gerekir. Aday tarafındaysan da faydası var; teklifin şirkete gerçek yükünü bilmek, ne kadar alan olduğunu tahmin etmeni sağlar.