User Agent Çözümleyici ve Tarayıcı Bilgilerim

User agent, tarayıcının her HTTP isteğiyle birlikte gönderdiği bir başlıktır: User-Agent. İçinde tarayıcının adı, sürümü, çalıştığı işletim sistemi ve kimi zaman cihaz modeli yazar. Sunucu bu tek satıra bakarak karşısındakinin ne olduğunu tahmin eder; mobil sayfa mı göndereceğine, hangi indirme bağlantısını önereceğine, isteğin bir bot mu olduğuna çoğunlukla buradan karar verir.

Ama user agent bir kimlik belgesi değil, bir beyandır. Tarayıcı ne yazarsa o gider; istemci tarafında tek satırlık bir ayarla ya da bir eklentiyle değiştirilebilir, curl ile istediğin şey yazılabilir. Bu yüzden güvenlik kararları user agent üzerine kurulmaz. Bir dizeyi çözümlemek, karşı tarafın ne olduğunu değil, ne olduğunu iddia ettiğini söyler.

Türkçede kimi yerde kullanıcı aracısı diye geçse de sektörde herkes user agent der; kaynaklarda, tarayıcı geliştirici araçlarında ve HTTP belirtiminde geçen ad budur.

Çünkü otuz yıllık bir taklit zinciri var. 1993’te Mosaic vardı; ertesi yıl çıkan Netscape kendine kod adı olarak Mozilla dedi ve dizesine Mozilla/1.0 yazdı. Netscape çerçeveleri destekleyen ilk tarayıcı olunca siteler dizede Mozilla arayıp çerçeveli sayfayı yalnızca ona göndermeye başladı.

Internet Explorer aynı sayfaları alabilmek için kendini Mozilla/4.0 (compatible; MSIE 4.0) diye tanıttı: yani Mozilla gibiyim, ama aslında IE’yim. Sonra Safari geldi ve KHTML motorundan türediği için like Gecko yazdı, üstelik Mozilla ile de başladı. Chrome hem KHTML’i hem Safari’yi hem Mozilla’yı yazdı. Edge, Chromium’a geçtiğinde dizesine Chrome, Safari ve Mozilla’yı birden koydu ve sonuna Edg ekledi.

Bugün Mozilla/5.0 ile başlamayan neredeyse hiçbir tarayıcı yok ve bu ifade hiçbir şey anlatmıyor. Aynı şekilde like Gecko de, çoğu dizedeki AppleWebKit sürüm numarası da tarihsel kalıntıdır. Bir dizeyi doğru okumak, tam olarak bu yalanların hangisinin ne anlama geldiğini bilmektir.

Aşağıdaki dize Windows üzerinde çalışan bir Chrome’a ait. Altı parçadan yalnızca ikisi gerçekten bilgi taşıyor.

Bir user agent çözümleyicisinin doğru sonuç verip vermediği, aşağıdaki parçaları hangi sırayla aradığına bağlıdır. Bu sayfadaki çözümleyici en özel eşleşmeden en genele doğru ilerler; Edge’i Chrome, Opera’yı Chrome, Chrome’u Safari sanmamasının tek sebebi budur.

User agent dizesi, ayrıntısı yüzünden parmak izi çıkarmaya elverişli hâle geldi: işletim sistemi yaması, cihaz modeli ve tam sürüm birleştiğinde bir tarayıcıyı kalabalıkta tek başına ayırt etmeye yetiyordu. Chromium bu yüzden dizeyi dondurmaya başladı ve yerine User Agent Client Hints adında yapılandırılmış bir mekanizma getirdi.

Mantık şu: az bilgi taşıyan alanlar kendiliğinden gönderilir, çok bilgi taşıyanlar ise ancak sunucu açıkça isterse. Tarayıcı her istekte Sec-CH-UA, Sec-CH-UA-Mobile ve Sec-CH-UA-Platform başlıklarını yollar. Cihaz modeli, tam sürüm, mimari ve platform sürümü gibi değerler için sunucunun Accept-CH başlığıyla bunları talep etmesi gerekir. Aynı değerlere JavaScript tarafından navigator.userAgentData ile ulaşılır; yüksek entropili olanlar için getHighEntropyValues çağrısı yapılır ve sonuç bir söz olarak döner.

Bunun pratikteki sonucu, bu sayfanın üst kısmında görünür: Windows 10 ile Windows 11 klasik dizeden ayırt edilemez, Client Hints platform sürümünden ayırt edilir. Aynı şekilde Chrome’un tam sürümü artık yalnızca hints tarafındadır. Firefox ve Safari bu API’yi uygulamadı; o tarayıcılarda geriye yine klasik dize kalıyor.