Ekranını on sekiz tam ekran desende gez, ölü ve sıkışmış pikselleri gözünle bul, sıkışmış olanı titreşimli onarıcıyla kurtarmayı dene. Monitör, dizüstü, telefon ve televizyonda çalışır; kurulum gerekmez, hiçbir şey sunucuya gitmez.
Başlamadan önce ekranın parlaklığını sonuna kadar aç ve odayı karart. Yüzeydeki toz ve parmak izini kuru mikrofiber bezle sil; kir de tıpkı bozuk piksel gibi görünür.
Testi baştan almak istemiyorsan istediğin desene tıkla; tam ekran doğrudan oradan açılır.
Onarıcı, seçtiğin kutunun içinde saniyede onlarca kez değişen renkli noktalar çizer. Işığa duyarlı epilepsisi olan kişilerde titreşimli görüntüler nöbet tetikleyebilir. Epilepsi tanın varsa, ışığa duyarlıysan ya da titreşimli görüntüler sende baş dönmesi, baş ağrısı veya bulantı yapıyorsa bu bölümü kullanma.
Noktalar birbirinden bağımsız çizildiği için kutunun ortalama parlaklığı sabit kalır; yine de ekrana yakından ve uzun süre bakma, kutuyu başlattıktan sonra başka bir işe dön ve arada göz ucuyla kontrol et. Rahatsızlık hissedersen Esc tuşuna basıp hemen çık. Çocukların gözetimsiz kullanmasına izin verme.
Onarıcı, sıkışmış pikselin alt piksellerini hızla açıp kapatarak takıldığı yerden kurtulmasını sağlamaya çalışır. Kutuyu sürükleyip bozuk pikselin üzerine getir, en az on dakika, gerekirse bir saat çalışır bırak. Ölü piksel bu yöntemle geri gelmez.
Tarayıcının panel hakkında bildikleri. Gerçek çözünürlük, CSS pikselini cihaz piksel oranıyla çarparak bulunur; kutunun üzerinde yazan sayı budur.
Ölçüm, tarayıcının bir saniyede kaç kare çizdiğini sayar. Sekme arka plandayken, pil tasarrufu açıkken ya da tarayıcı kare hızını sınırladığında sonuç panelin gerçek hızından düşük çıkabilir.
Tarayıcı tam ekran moduna geçemedi. Test yine de çalışır; tarayıcının adres çubuğunu gizlemek için F11 tuşuna basabilirsin.
Parlaklığı sonuna kadar aç, odayı karart ve ekranı kuru mikrofiber bezle sil. Toz ve leke de tıpkı bozuk piksel gibi görünür; teste temiz bir yüzeyle başla.
Testi başlat; tarayıcı arayüzü kaybolur ve ekran tek renge boyanır. Yön tuşlarıyla, boşlukla ya da tıklayarak on sekiz desende ilerle, her birinde yüzeyin tamamını tara.
Beyaz ekranda gördüğün siyah nokta ölü pikseldir. Siyah ekranda gördüğün renkli parlak nokta sıkışmış pikseldir; kırmızı, yeşil ve mavi ekranlar hangi alt pikselin bozuk olduğunu söyler.
Uyarıyı okuyup onay verdikten sonra onarıcıyı başlat, titreşim kutusunu bozuk pikselin üzerine sürükle ve en az on dakika çalışır bırak. Ölü piksel bu yöntemle geri gelmez.
Ekrandaki her piksel kırmızı, yeşil ve mavi olmak üzere üç alt pikselden oluşur. Gördüğün her renk bu üçünün farklı parlaklıklarda karışmasıyla çıkar. Bozukluğun adı, üç alt pikselin hangi durumda takılı kaldığına göre değişir; bu ayrım da hem tamir şansını hem de garanti hakkını belirlediği için önemlidir.
Ölü piksel, üç alt pikselin de kalıcı olarak sönük kaldığı noktadır. Beyaz bir zeminde siyah bir nokta olarak görünür ve hangi görüntüyü açarsan aç değişmez. Sebebi çoğunlukla o pikseli süren transistörün tamamen devre dışı kalmasıdır; yani donanım arızasıdır ve yazılımla çözülmez.
Sıkışmış piksel ise bir ya da iki alt pikselin sürekli yanık kaldığı noktadır. Siyah zeminde kırmızı, yeşil, mavi, sarı, camgöbeği ya da macenta bir nokta olarak görünür. Türkçede takılı piksel ya da takılmış piksel de denir. Burada transistör çalışmaya devam eder, sadece yanlış voltajda kilitlenmiştir; bu yüzden onarma şansı vardır.
| Belirti | Ölü piksel | Sıkışmış piksel |
|---|---|---|
| Beyaz ekranda | Siyah nokta | Genellikle görünmez |
| Siyah ekranda | Görünmez | Renkli parlak nokta |
| Renk değiştirince | Hep aynı kalır | Hep aynı kalır |
| Sebebi | Transistör tamamen devre dışı | Alt piksel yanlış voltajda kilitli |
| Yazılımla düzelir mi? | Hayır | Bazen; denemeye değer |
| Kendiliğinden geçer mi? | Geçmez | Günler ya da haftalar içinde geçebilir |
Üçüncü bir ihtimali de eleme: ekranın üzerindeki toz zerresi, kuru su lekesi ya da kurumuş bir sıçrama da tıpkı bozuk piksel gibi görünür. Ayırt etmesi kolaydır; nokta ekranı eğdiğinde ışığa göre parlıyorsa ya da tırnağınla usulca ittiğinde yer değiştiriyorsa piksel değil kirdir. Teste başlamadan önce yüzeyi kuru mikrofiber bezle silmek bu yanılgının önüne geçer.
Test on sekiz ekrandan oluşur ve sırası rastgele değildir. Önce düz renkler gelir, çünkü bozuk bir noktayı en kolay tek renkli bir zeminde görürsün. Sonra geçişler ve desenler gelir; bunlar tek bir pikselin değil, panelin bütününün kusurlarını ortaya çıkarır.
| Ekran | Aradığın kusur |
|---|---|
| Siyah | Sıkışmış pikseller, arka ışık sızıntısı ve köşelerde bulutlanma. |
| Beyaz | Ölü pikseller, toz gölgeleri ve kirli ekran etkisi. |
| Kırmızı, yeşil, mavi | Tek tek alt piksel arızaları. Bir alt piksel sönükse o renkte koyu bir nokta çıkar. |
| Camgöbeği, macenta, sarı | İki alt pikselin birlikte yandığı durumlar; üçüncü alt pikselin sızıntısı burada belli olur. |
| Gri tonlar | Panel tekdüzeliği, lekelenme ve IPS parıltısı. |
| Gri geçiş | Renk bantlaşması. Yumuşak olması gereken geçişte basamaklar görünüyorsa panel ya da kablo sekiz bitin altında çalışıyordur. |
| Renk tayfı | Renk geçişlerinde kabalık ve kırılmalar. |
| Kontrast basamakları | Siyah ve beyaz uçlarda ayrıntı kaybı. En koyu iki basamak birbirinden ayrılmıyorsa parlaklık ayarı fazla düşüktür. |
| Renk çubukları | Renk kalibrasyonu ve kenar keskinliği. |
| Izgara | Çizgi kalınlığının bozulduğu yerler; ölçekleme hatası ve kenar yumuşaması. |
| Keskinlik | Tek piksel kalınlığındaki dama deseni. Yerel çözünürlükte düzgün gri görürsün; bulanık ya da dalgalıysa görüntü ölçekleniyordur. |
| Geometri | Halkaların daire kalıp kalmadığı. Köşelere doğru ezilme, ölçek ya da lens bozulmasına işaret eder. |
Onarıcı, seçtiğin kutunun içinde her noktaya birbirinden bağımsız rastgele bir renk verir ve bunu saniyede onlarca kez tekrarlar. Amaç, kilitlenmiş alt pikseli sürekli açıp kapatmaya zorlayarak sıvı kristalin yeniden hareket etmesini sağlamaktır. Noktalar birbirinden bağımsız olduğu için ekranın tümü senkron biçimde yanıp sönmez; hem gözü daha az yorar hem de panelin güç devresine daha az yüklenir.
Bu yöntem sıkışmış pikselde işe yarayabilir, ölü pikselde yaramaz. Ölü pikselde sürülecek bir devre kalmamıştır; ne kadar beklersen bekle sonuç değişmez. Sıkışmış pikselde ise başarı garantisi yoktur: bazıları on dakikada açılır, bazıları bir saat sonra bile aynı kalır, bazıları da hiç açılmaz.
Kutuyu bozuk pikselin üzerine getirip en az on dakika, gerekirse kırk beş dakika ile bir saat arası çalışır bırak. Sonuç alamazsan birkaç saat ara verip bir kez daha dene. Ekrana bastırmak, ısıtmak ya da ovmak gibi yöntemler tavsiye edilmez; bunlar bozuk pikseli kurtarmadığı gibi panelde kalıcı iz bırakabilir ve garantiyi düşürebilir.
Üreticilerin hepsi tek bir bozuk piksel için panel değiştirmez. Sektörün başvurduğu ölçüt ISO 9241-307 standardıdır; bu standart panelleri dört sınıfa ayırır ve her sınıf için milyon piksel başına kaç kusura izin verildiğini belirler. Kusurlar da üç tipe ayrılır: sürekli yanan piksel, sürekli sönük piksel ve tek tek bozuk alt piksel.
| Sınıf | Milyon piksel başına izin | Nerede görülür? |
|---|---|---|
| I | Hiç kusura izin verilmez | Tıbbi görüntüleme ve özel sipariş paneller |
| II | İki yanan, iki sönük, beş alt piksel | Profesyonel monitörlerin çoğu |
| III | Beş yanan, on beş sönük, elli alt piksel | Tüketici monitör ve dizüstülerinin çoğu |
| IV | Elli yanan, yüz elli sönük, beş yüz alt piksel | Uygulamada neredeyse hiç kullanılmaz |
Türkiye’de tüketici ürünlerinde satılan panellerin büyük bölümü ikinci ya da üçüncü sınıftır. Bazı markalar bunun üzerine kendi taahhüdünü koyar ve belirli ürün ailelerinde sıfır bozuk piksel garantisi verir; bu taahhüt standarttan değil, markanın kendi kampanyasından gelir. Cihazını satın alır almaz test etmen ve bozuk piksel bulursan hemen bildirmen, hangi sınıfta olursan ol elini güçlendirir. İlk gün çekilmiş bir fotoğraf, aylar sonra açılan bir kayıttan çok daha ikna edicidir.
Düz renkler, gri tonlar, geçişler ve desenler. Tarayıcı arayüzü tamamen kaybolur, ekranın son pikseline kadar bakabilirsin.
Yön tuşlarıyla, boşlukla, tıklayarak ya da dokunarak ilerle. Esc her zaman testten çıkarır.
Süreyi bir ile on beş saniye arasında seç, ellerini kullanmadan bütün ekranları gez.
Sürüklenebilir ve boyutu değiştirilebilir titreşim kutusu, geçen süreyi sayan kronometreyle birlikte gelir. Başlamadan önce açık bir uyarı ve onay ister.
Gerçek çözünürlük, cihaz piksel oranı, renk derinliği, renk uzayı ve ölçülmüş yenileme hızı aynı panelde.
Test de onarıcı da tamamen tarayıcında çalışır. Ekranın hakkında toplanan hiçbir bilgi bize ulaşmaz.
Ekranın parlaklığını sonuna kadar aç, odayı karart ve yüzeyi kuru mikrofiber bezle sil. Sonra testi tam ekranda başlat ve ekranları tek tek gez. Her desende ekrana yaklaşık yarım metre mesafeden bak ve tüm yüzeyi tara. Siyah ekranda renkli parlak bir nokta arıyorsun; beyaz ekranda sönük siyah bir nokta. Kırmızı, yeşil ve mavi ekranlar tek tek alt piksel arızalarını açığa çıkarır.
Ölü pikselde üç alt piksel de kalıcı olarak sönüktür; beyaz zeminde siyah bir nokta olarak görünür ve yazılımla düzeltilemez, çünkü pikseli süren transistör tamamen devre dışıdır. Sıkışmış pikselde ise bir ya da iki alt piksel sürekli yanık kalmıştır; siyah zeminde kırmızı, yeşil, mavi, sarı, camgöbeği veya macenta bir nokta görürsün. Transistör hâlâ çalıştığı için sıkışmış pikselin onarılma şansı vardır.
Bazen. Onarıcı, kilitlenmiş alt pikseli saniyede onlarca kez açıp kapatmaya zorlar ve sıvı kristalin yeniden hareket etmesini sağlamaya çalışır. Sıkışmış piksellerin bir kısmı on dakikada açılır, bir kısmı bir saatten uzun sürede açılır, bir kısmı hiç açılmaz. Ölü pikselde ise hiçbir etkisi yoktur; sürülecek bir devre kalmamıştır. Garantisi olmayan ama denemesi zararsız bir yöntemdir.
En az on dakika. Sonuç alamazsan kutuyu bozuk pikselin tam üzerinde bırakıp kırk beş dakika ile bir saat arası çalıştır. Ekrandaki kronometre geçen süreyi sayar, böylece takip etmen gerekmez. Bir saat sonunda değişiklik yoksa birkaç saat ara verip bir kez daha dene. Üst üste çok uzun süre çalıştırmanın ek bir faydası gösterilmiş değildir.
Onarıcı ışığa duyarlı epilepsisi olan kişiler için risk taşır; bu yüzden başlamadan önce uyarıyı okumanı ve onay vermeni ister. Epilepsi tanın varsa ya da titreşimli görüntüler sende baş dönmesi veya baş ağrısı yapıyorsa kullanma. Noktalar birbirinden bağımsız çizildiği için kutunun ortalama parlaklığı sabit kalır ve ekran senkron biçimde yanıp sönmez; yine de ekrana yakından ve uzun süre bakma. Panel açısından bilinen bir zarar yoktur, ancak OLED ekranlarda gereksiz yere saatlerce çalıştırmak önerilmez.
Evet. Test dokunmayla ilerler ve tam ekran modu desteklenen tarayıcılarda arayüzü tamamen gizler. iPhone üzerindeki Safari tam ekran API sini desteklemediği için orada test sayfayı kaplar ama adres çubuğu görünmeye devam edebilir; bu, ekranın kalan bölümünü incelemene engel değildir. Telefonu yatay çevirip her iki yönde de kontrol etmek, kenarlara yakın kusurları yakalamanı kolaylaştırır.
Bu, panelin ISO 9241-307 standardındaki sınıfına bağlıdır. Tüketici monitör ve dizüstülerinin çoğu üçüncü sınıftır ve milyon piksel başına beş sürekli yanan, on beş sürekli sönük piksele izin verir. Profesyonel paneller genellikle ikinci sınıftır ve sınır çok daha dardır. Bazı markalar belirli ürünlerde kendi kampanyaları kapsamında sıfır bozuk piksel garantisi verir. Cihazı satın alır almaz test etmek ve kusuru fotoğraflayıp hemen bildirmek her durumda elini güçlendirir.
Ayırt etmesi kolaydır. Ekranı hafifçe eğdiğinde nokta ışığa göre parlıyor veya kayboluyorsa, ya da tırnağının ucuyla usulca ittiğinde yer değiştiriyorsa gördüğün şey tozdur, kuru bir su lekesidir ya da kurumuş bir sıçramadır. Gerçek bir bozuk piksel açıdan bağımsız olarak tam aynı yerde durur ve hiç kımıldamaz. Teste başlamadan önce yüzeyi kuru mikrofiber bezle silmek bu yanılgının çoğunu baştan ortadan kaldırır.
Ölçüm, tarayıcının bir saniyede kaç kare çizdiğini sayar; bu sayı tarayıcının izin verdiği kadar yükselir. Sekme arka plandaysa, pil tasarrufu açıksa, dizüstü fişten çıkmışsa ya da işletim sistemi kare hızını sınırlıyorsa sonuç düşük çıkar. Ayrıca değişken yenileme hızı kullanan ekranlarda anlık değer sürekli değişir. Doğru sonuç için sekmeyi öne al, cihazı fişe tak ve ölçümü tekrarla.
Hayır. Renk döngüsü, desenler, ekran bilgisi paneli ve onarıcı tamamen tarayıcında çalışır. Çözünürlük, cihaz piksel oranı, renk derinliği ve ölçülen yenileme hızı yalnızca senin ekranında görünür; hiçbiri sunucuya gönderilmez, kaydedilmez ve kimseyle paylaşılmaz. Sayfayı kapattığında hiçbir iz kalmaz.